Vermoeidheid bij vrouwen: waarom ferritine en je ijzerstatus belangrijker kunnen zijn dan je denkt
Je bent moe. Je bloedonderzoek is ‘goed’.
Maar is er ook naar je ijzervoorraad gekeken?
Dit is iets wat ik regelmatig hoor van vrouwen.
Ze voelen zich al een tijd moe, hebben minder energie, herstellen minder goed van sporten of voelen zich simpelweg niet meer zoals ze gewend zijn.
Ze gaan naar de huisarts.
Er wordt bloed geprikt.
En vervolgens krijgen ze te horen:
“Alles is goed.”
Maar… wat is er precies onderzocht?
Een waarde die bij vermoeidheid interessant kan zijn, is ferritine.
Ferritine kun je zien als een soort opslagvorm van ijzer. IJzer heb je onder andere nodig voor de aanmaak van hemoglobine en daarmee voor het transport van zuurstof. Maar ijzer speelt ook een rol bij de energiehuishouding van cellen.
En daar zit iets interessants.
Ferritine is niet hetzelfde als Hb
Je kunt namelijk een situatie hebben waarin je Hb nog normaal is, terwijl je ijzervoorraad al laag is.
Daarom vind ik een losse Hb-waarde bij vragen over vermoeidheid soms onvoldoende om het hele plaatje te bekijken.
Bij een uitgebreider onderzoek naar de ijzerstatus kun je bijvoorbeeld kijken naar:
- Ferritine – geeft informatie over de ijzervoorraad
- Hb – hemoglobine, belangrijk voor zuurstoftransport
- MCV – gemiddelde grootte van de rode bloedcellen
- MCH/MCHC – informatie over de hoeveelheid/concentratie hemoglobine in rode bloedcellen
- RDW – variatie in grootte van rode bloedcellen
- Serumijzer – hoeveelheid circulerend ijzer
- Transferrine/TIBC – informatie over de ijzertransportcapaciteit
- Transferrinesaturatie (TSAT) – hoeveel van het transporteiwit daadwerkelijk met ijzer bezet is
- hs-CRP – belangrijk omdat ontsteking de interpretatie van ferritine kan beïnvloeden.
En juist de combinatie vertelt meer dan één getal.
Maar er is nog iets wat ik belangrijk vind
Referentiewaarden en optimale waarden zijn niet hetzelfde.
Een laboratorium werkt met referentiewaarden. Die geven een statistisch en medisch kader waarbinnen een waarde bij een groot deel van de gezonde populatie valt.
En die waarden kunnen verschillen per laboratorium, leeftijd en geslacht.
Om een voorbeeld te geven: bij ferritine hanteert het OLVG Lab momenteel voor volwassenen 30–409 µg/L bij mannen, 30–175 µg/L bij vrouwen van 17–50 jaar en 30–328 µg/L bij vrouwen boven de 50 jaar.
Echter hanteren de meeste laboratoria en huisartsen, bij vrouwen, nog een ondergrens van 15 µg/l.
De bloedbank, Sanquin, hanteert bij vrouwen een ondergrens van 20 µg/l. Met als gevolg dat je 6 maanden niet mag doneren om voldoende te herstellen. Erg laag kan zelf voor 12 maanden uitstel zorgen.
Je ziet daarmee meteen hoe groot die bandbreedte kan zijn.
Maar er is nog iets interessants: een ondergrens van 30 µg/L wordt steeds vaker gehanteerd om een lage ijzervoorraad eerder op te merken. Het OLVG Lab gebruikt bijvoorbeeld 30 µg/L als ondergrens voor volwassen mannen en vrouwen.
Dat maakt het verschil duidelijk tussen:
“Val ik binnen de referentiewaarden?”
En
“Hoe staat mijn ijzervoorraad ervoor in relatie tot mijn klachten en functioneren?” Wat is optimaal voor mij!
De huisarts kijkt vervolgens vooral vanuit de medische vraag:
Is er sprake van een afwijking die past bij ziekte of waarvoor verder onderzoek nodig is?
Val je binnen de referentiewaarden, dan kan de conclusie dus zijn:
“Deze waarde is niet afwijkend.”
Maar dat betekent niet automatisch:
“Je functioneert optimaal.”
En precies daar zit voor mij een belangrijk verschil.
Want als je kijkt vanuit leefstijl en functioneren, kun je ook de vraag stellen:
Wat is goed voor jóu?
Waar functioneer jij goed op?
Hoe verhoudt deze waarde zich tot je klachten, voeding, slaap, stress, beweging, menstruatie en herstel?
Dat is een andere vraag dan alleen:
“Valt de waarde binnen de referentiewaarden?”
Ik vind het belangrijk om die twee niet door elkaar te halen.
Een referentiewaarde is dus niet “fout”.
Het is alleen een ander kader dan kijken naar optimaal functioneren.
En waarom kan je ijzervoorraad laag zijn?
Dat is misschien wel de belangrijkste vraag.
Bij vrouwen kan bijvoorbeeld menstruatieverlies een belangrijke rol spelen, zeker bij hevige menstruaties.
Maar er zijn meer mogelijkheden:
- Onvoldoende ijzerinname
- Verhoogde behoefte, bijvoorbeeld bij veel (intensief)sporten en onvoldoende herstel.
- Verminderde opname vanuit het maag-darmkanaal.
- Glutensensitiviteit (ook wel non-coeliakie glutensensitiviteit of NCGS genoemd).
- Coeliakie of andere darmproblematiek
- Bepaalde maagproblemen
- Chronische ontsteking(en)
- Veelvuldige bloeddonaties
- Een combinatie van meerdere factoren.
Ook intensief sporten verdient aandacht.
Het 'sporters-paradox' (Hepcidine): Intensieve sportbeoefening veroorzaakt tijdelijk een lichte ontstekingsreactie in het lichaam. Hierdoor maakt je lever het hormoon hepcidine aan. Dit hormoon blokkeert gedurende enkele uren na de training de opname van ijzer uit je voeding.
Trager spierherstel: Na een intensieve training moeten spiervezels herstellen en opbouwen. IJzer speelt een sleutelrol in de mitochondriën (de energiecentrales van je cellen), waardoor het verbruik groter is. Zeker i.c.m. (te)weinig herstelmomenten.
Stress zou ik daarom niet als een directe oorzaak van een laag ferritine presenteren.
Wel kan de totale belasting van training, herstel, voeding en lichamelijke belasting onderdeel zijn van het verhaal.
En koffie?
Ook daar is nuance belangrijk.
Koffie kan de opname van vooral non-heemijzer uit een maaltijd verminderen. Dat betekent niet automatisch dat koffie de oorzaak is van een ijzertekort, maar timing kan relevant zijn wanneer iemand al een lage ijzerstatus heeft.
Ook maag-darmproblemen en bepaalde medicijnen die de maagzuurproductie remmen kunnen een rol spelen bij de opname van ijzer.
Dus: ben je vaak moe?
Dan zou ik niet meteen denken:
“Ik heb vast een ijzertekort.”
Maar wel:
“Is mijn ijzerstatus eigenlijk goed in beeld gebracht?”
Want als ferritine afwijkend is, is de volgende vraag niet alleen:
“Hoe krijgen we het omhoog?”
Maar vooral:
“Waarom is het laag?”
Is er sprake van verlies?
Is de inname onvoldoende?
Is de opname verminderd?
Speelt ontsteking mee?
Is er sprake van veel trainingsbelasting?
Zijn er maag-darmklachten?
Zijn er andere factoren?
Dat vind ik veel interessanter dan alleen een getal proberen te corrigeren.
Je lichaam geeft namelijk informatie.
Je hoeft niet meteen harder je best te doen.
Soms is het juist tijd om beter te kijken.
Vermoeidheid verdient geen snelle conclusie, maar een goed totaalplaatje.
Als je jezelf hierin herkent, bespreek dan met je huisarts of aanvullend onderzoek naar je ijzerstatus passend is bij jouw situatie.
Let op: referentiewaarden verschillen per laboratorium en ferritine moet altijd in de juiste klinische context worden geïnterpreteerd. Bij aanhoudend of onverklaard ijzertekort is het belangrijk de oorzaak medisch te laten beoordelen.
16-09-2026